Onderzoek naar nieuwe concepten voor speelruimte in de stad

Kwaliteit van de openbare speel- en beweegruimte voor bewoners maar vooral voor de jeugd bepaald in hoge mate de kwaliteit van de leefomgeving en de gezondheid van jeugdige stadsbewoners. Speelruimte wordt echter nog vaak gezien als een toevoeging ipv een volwaardig onderdeel van het weefsel van openbare ruimte. Ontwerpers en beleidsmakers moeten af van het idee dat speelruimte bestaat uit geisoleerde plekken met losse standaard speelelementen. De openbare ruimte zelf dient een bespeelbaar landschap te zijn waarin netwerken van bijzondere plekken voorzien in bepaalde speelbehoeften van kinderen, jongeren en volwassenen.

In het onderzoek is gezocht naar de mogelijke waarde van netwerken van speelruimten in het stedelijk weefsel. Door op twee zeer verschillende stedelijke fragmenten speelnetwerken te projecteren wordt gezocht naar de potentie van het netwerk en nieuwe concepten voor speelruimten. De netwerken, maar ook de afzonderlijke plekken worden beïnvloed door de lokale (speel) cultuur, de fysieke structuur van het gebied en de sociaal demografische structuur van de wijk. Het onderzoek resulteerde in een nieuwe visie op speelruimte, waarin de samenhang van het netwerk en de meer thematische inrichting van de afzonderlijke plekken sterk worden beïnvloed door de context. De visie pleit voor een inrichting die gericht is op de specifieke sociale en fysieke context van de plek en niet op afzonderlijke elementen voor een specifieke doelgroep. In het onderzoek worden twee Rotterdamse wijken met elkaar vergeleken die sterk verschillen wat betreft fysieke structuur en demografie; De meeuwenplaat, hoogvlie, en na-oorlogse tuinstad waar een grote herstructurerings gaande is en Het Oude Westen, een 19de eeuwse woonbuurt met een zeer dichtbebouwde structuur van gesloten bouwblokken en weinig openbare ruimte.

Meeuwenplaat, Hoogvliet
Typerend voor de structuur van de Meeuwenplaat zijn de stempelhoven met groene open binnenhoven en het overvloedige groen met een uniforme uitstraling; veel grasvelden met bomen en lage struiken. De eenvormigheid van het groen en het gebrek aan duidelijke ‘plekken’ maakt dat speelruimte overal is, maar tegeljkertijd nergens. Door de ondervertegenwoordiging van jonge kinderen in dit deel van stad kunnen kinderen elkaar buiten ook niet ‘vinden’.
De binnenhoven worden weinig gebruikt omdat de hoven omdringd worden door een blinde plint en er geen woningtoegangen gesitueerd zijn aan het hof. De hoven zitten niet in ‘de loop’ en hebben daardoor weinig natuurlijke aanloop van kinderen. De meeste speelactiviteiten worden waargenomen om en ronde de portieken van de portiekflats, daar komen de bewoners elkaar tegen en op en rond bouwplaatsen. Deze bouwputten onderscheiden zich van het groene eenvormige tapijt en bieden interessante klim en speelobjecten.

Het Oude Westen, Rotterdam
Het Oude Westen is een 19de eeuwse volkswijk in het centrum an Rotterdam. De structuur van de wijk bestaat uit lange ondiepe gesloten bouwblokken met lange smalle straten en korte dwarsstraatjes. De wijk is zeer stenig en kent nauwelijks groene ruimten, uitgezonderd van het Wijkpark. Het Oude Westen is een van de meest kinderrijke buurten van Rotterdam en heeft een etnisch zeer diverse samenstelling. Door het gebrek aan openbare ruimte en de druk op de beschikbare ruimte verdringen groepen elkaar op de pleintjes.

Door speelroutes aan te leggen en de ruimte thematisch in te richten worden pleintjes geschikt voor gebruik van meerdere groepen. De binnentuinen die vaak braak liggen kunnen worden omgevormd tot geheime tuinen voor ouderen en kleine kinderen. De openbare pleintjes kunnen afwisselend met bespeelbare elementen worden ingericht, specifiek gericht op een groep. Maar waarvan de elementen op andere momenten van de dag ook door andere groepen als speel/zit element kunnen worden gebruikt. Dwarsstraatjes waar geen autoverkeer komt worden ingericht als speelroutes. De speelroutes rijgen de plekken aan elkaar zorgen voor een betere ruimtelijke beleving van de wijk.